Kun je voorbeelden geven van cirkelredeneringen?

Ja, cirkelredeneringen komen in allerlei vormen voor, van politieke debatten tot alledaagse gesprekken en zelfs je eigen gedachten. Een cirkelredenering is een denkfout waarbij de conclusie al verborgen zit in de aanname die je gebruikt om die conclusie te bewijzen. Je draait in een rondje zonder het te beseffen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over cirkelredeneringen: hoe je ze herkent, onderscheidt van andere drogredenen, en (belangrijk) hoe je ze doorbreekt.

Wat zijn bekende voorbeelden van een cirkelredenering?

Een cirkelredenering is een redenering waarbij de bewering die je wilt bewijzen al als aanname wordt gebruikt. Het meest klassieke voorbeeld: “Dit boek is betrouwbaar, want het staat er zelf in dat het betrouwbaar is.” De redenering lijkt logisch, maar de conclusie is gelijk aan het uitgangspunt.

Andere veelvoorkomende voorbeelden zijn:

  • “Hij liegt altijd, want niets wat hij zegt is waar.” De aanname (hij liegt altijd) en de conclusie (niets is waar) zeggen hetzelfde, alleen anders geformuleerd.
  • “Democratie is de beste staatsvorm, want in een democratie beslist de meerderheid, en de meerderheid heeft altijd gelijk.” Hier wordt “de meerderheid heeft altijd gelijk” gebruikt als bewijs, terwijl dat zelf ook aangetoond moet worden.
  • “Ik ben een goede leider omdat mijn team mij vertrouwt, en mijn team vertrouwt mij omdat ik een goede leider ben.” Dit klinkt zelfverzekerd, maar bewijst niets.
  • “Tradities zijn goed omdat ze al lang bestaan, en ze bestaan lang omdat ze goed zijn.” Een klassieke variant die je in veel maatschappelijke discussies tegenkomt.

Wat deze voorbeelden gemeen hebben: ze klinken overtuigend totdat je de structuur blootlegt. De redenering lijkt een argument te geven, maar het “bewijs” is eigenlijk een herhaling van de stelling.

Hoe herken je een cirkelredenering in een gesprek?

Je herkent een cirkelredenering in een gesprek door te controleren of het aangedragen bewijs onafhankelijk staat van de conclusie. Als het bewijs wegvalt zodra je de conclusie wegdenkt, of als je de redenering ook achterstevoren kunt lezen zonder dat er iets verandert, zit je in een cirkel.

Praktische signalen om op te letten:

  • De ander herhaalt de stelling in andere woorden als “bewijs”
  • Er wordt geen extern feit, voorbeeld of redenering aangedragen
  • De redenering klinkt overtuigend, maar je kunt niet aanwijzen waarom de conclusie volgt uit het argument
  • Als je doorvraagt, kom je steeds terug bij hetzelfde punt

Een handige techniek: vraag jezelf af: “Zou dit argument ook gelden als de conclusie niet waar was?” Als het antwoord nee is, is het geen echt bewijs. Je kunt ook de redenering omdraaien: als de conclusie en het argument verwisselbaar zijn, is er sprake van een cirkel.

Wat is het verschil tussen een cirkelredenering en andere drogredenen?

Het verschil tussen een cirkelredenering en andere drogredenen zit in de structuur van de fout. Bij een cirkelredenering is de conclusie al ingebakken in de aanname: de redenering is in zichzelf gesloten. Bij andere drogredenen is er wel een poging tot extern bewijs, maar dat bewijs klopt niet of is niet relevant.

Cirkelredenering versus stroman

Bij een stromanargument verdraait de ander jouw standpunt om het makkelijker te weerleggen. Dat is een aanval op een verzwakte versie van jouw argument, niet op de conclusie zelf. Bij een cirkelredenering is er geen aanval of verdraaiing. De redenering lijkt gewoon compleet, maar is dat niet.

Cirkelredenering versus ad hominem

Een ad hominem richt zich op de persoon in plaats van het argument (“Jij kunt dat niet beoordelen, want je hebt geen diploma”). Dat is een afleiding. Een cirkelredenering blijft bij het onderwerp, maar biedt geen echte onderbouwing. Beide zijn drogredenen, maar ze werken op een fundamenteel andere manier.

Waarom vallen mensen steeds opnieuw in cirkelredeneringen?

Mensen vallen steeds opnieuw in cirkelredeneringen omdat het brein van nature geneigd is bestaande overtuigingen te bevestigen, niet te weerleggen. Dit heet confirmatiebias. Een cirkelredenering voelt logisch aan omdat de onderdelen met elkaar kloppen, alleen ontbreekt het externe anker dat de redenering echt zou onderbouwen.

Daar komt bij dat cirkelredeneringen vaak emotioneel geladen zijn. Als iemand een diep verankerde overtuiging verdedigt (over zichzelf, anderen of de wereld), is de druk om die overtuiging te bewijzen groot. In die situaties grijpt het brein automatisch naar redeneringen die de overtuiging bevestigen, ook als die redeneringen circulair zijn.

Dit speelt ook in je eigen hoofd. Gedachten als “Ik faal altijd, want alles wat ik doe mislukt, en alles mislukt omdat ik iemand ben die faalt” zijn cirkelredeneringen die zichzelf in stand houden. Ze zijn moeilijk te doorbreken juist omdat ze zo vertrouwd aanvoelen. Het patroon is niet irrationeel van oorsprong: het heeft ooit een functie gehad. Maar op de lange termijn houdt het je gevangen.

Hoe doorbreek je een cirkelredenering in jezelf of bij een ander?

Je doorbreekt een cirkelredenering door de aanname en de conclusie van elkaar los te koppelen en te vragen: wat is het onafhankelijke bewijs voor de aanname? Zodra je die vraag stelt, valt de cirkel uiteen. Bij jezelf vraagt dat zelfreflectie; bij een ander vraagt het de juiste gespreksvaardigheden.

Concrete stappen om een cirkelredenering te doorbreken:

  1. Benoem de structuur: Leg de onderdelen van de redenering naast elkaar: “Je zegt X omdat Y, maar Y is eigenlijk hetzelfde als X.” Benoem dit zonder aanval, maar helder.
  2. Vraag naar extern bewijs: “Wat zou je zeggen als je de conclusie even loslaat? Wat maakt de aanname dan nog steeds waar?” Dit dwingt tot een andere laag van denken.
  3. Onderzoek de oorsprong: Waar komt de overtuiging vandaan? Wat heeft deze gedachte ooit opgeleverd? Inzicht in de functie van een patroon maakt het makkelijker om het los te laten.
  4. Test de overtuiging aan de werkelijkheid: Zijn er situaties waarin de aanname niet klopte? Uitzonderingen doorbreken de absolute kracht van een cirkel.

Bij jezelf is het doorbreken van cirkelredeneringen vaak moeilijker dan bij een ander, omdat je zelf in het patroon zit. Je kunt het achteraf analyseren, maar in het moment grijp je er automatisch op terug, zeker onder druk of in emotioneel geladen situaties.

Hoe wij helpen bij het doorbreken van vaste denkpatronen

Cirkelredeneringen zijn zelden een kwestie van onwetendheid. Ze zijn ingebakken in diepere overtuigingen en automatische reacties die je niet zomaar wegdenkt. Precies daar helpen wij bij Inzigd.

Wat je bij ons kunt verwachten:

  • Inzicht in de patronen en overtuigingen die jouw cirkelredeneringen voeden, niet achteraf, maar op het moment dat ze ontstaan
  • Bewezen technieken vanuit hNLP en gedragsanalyse om automatische reacties te vervangen door bewuste keuzes
  • Begeleiding door ervaren trainers die verder gaan dan theorie, gericht op wat je dagelijks voelt in je communicatie en keuzes
  • Een praktische aanpak die aansluit op jouw situatie, of je nu professional, leidinggevende of HR-specialist bent

Wil je weten hoe je NLP inzet om vaste denkpatronen te doorbreken? Of ben je benieuwd wat wij voor jou kunnen betekenen? Neem contact met ons op en ontdek hoe blijvende verandering er voor jou uitziet.

Frequently Asked Questions

Kan een cirkelredenering ook onbewust in je eigen communicatie sluipen?

Ja, en dat gebeurt vaker dan je denkt. Vooral in situaties van stress, zelfkritiek of overtuiging grijp je automatisch terug op vertrouwde gedachtepatronen, zonder te merken dat je in cirkels denkt. Een eerste stap is het opschrijven van je redenering: op papier zie je de cirkelstructuur vaak veel sneller dan wanneer je de gedachte alleen in je hoofd ronddraait.

Wat is een veelgemaakte fout bij het aanwijzen van een cirkelredenering bij iemand anders?

Een veelgemaakte fout is de ander direct beschuldigen van onlogisch denken, wat vrijwel altijd tot weerstand leidt. Effectiever is het om nieuwsgierige vragen te stellen, zoals: ‘Hoe weet je dat dit klopt los van de conclusie?’ of ‘Kun je een voorbeeld geven dat los staat van wat je al gelooft?’ Zo geef je de ander de ruimte om zelf de cirkel te ontdekken, zonder zich aangevallen te voelen.

Is elke redenering die herhaalt wat eerder gezegd is automatisch een cirkelredenering?

Nee, niet elke herhaling is een cirkelredenering. Soms wordt een stelling samengevat of verduidelijkt voordat er echt bewijs wordt aangedragen. Het wordt pas een cirkelredenering als de herhaling de enige onderbouwing is, dus als er geen onafhankelijk bewijs of argument buiten de conclusie zelf wordt gegeven. Let daarom altijd op wat ná de herhaling komt: volgt er een extern feit of voorbeeld, of eindigt de redenering daar?

Hoe helpt NLP specifiek bij het doorbreken van cirkelredeneringen?

NLP (Neuro-Linguïstisch Programmeren) biedt technieken om de taalstructuren en overtuigingen bloot te leggen die cirkelredeneringen in stand houden. Methoden zoals het Milton Model, meta-vragen en herkaderingstechnieken helpen je om op een ander niveau naar een overtuiging te kijken en het automatische patroon te onderbreken. In plaats van alleen de redenering te analyseren, werk je met NLP aan de onderliggende overtuiging die de cirkel voedt.

Kun je een cirkelredenering tegenkomen in geschreven teksten of advertenties?

Absoluut. In marketing en reclame zijn cirkelredeneringen zelfs heel gangbaar: ‘Dit is het meest verkochte product, want het is het populairst bij consumenten’ zegt in wezen twee keer hetzelfde. Ook in politieke teksten, opiniestukken en zelfs wetenschappelijke samenvattingen sluipen ze soms ongemerkt binnen. Lees kritisch door te vragen: wat is het bewijs dat los staat van de claim zelf?

Hoe lang duurt het voordat je cirkelredeneringen structureel herkent en doorbreekt?

Dat verschilt per persoon en hangt sterk af van hoe diepgeworteld de onderliggende overtuigingen zijn. Met bewuste oefening en de juiste begeleiding kunnen mensen al na enkele sessies merkbare verschuivingen ervaren in hun denkpatronen. Structurele verandering vraagt echter herhaling en toepassing in echte situaties, iets waar gerichte coaching of training, zoals die van Inzigd, een wezenlijk verschil in maakt.

Zijn er boeken of hulpmiddelen die me helpen om logische denkfouten beter te herkennen?

Ja, er zijn goede bronnen beschikbaar. ‘Thinking, Fast and Slow’ van Daniel Kahneman geeft diepgaand inzicht in hoe ons brein redeneerfouten maakt. Voor een praktischer overzicht van drogredenen is ‘The Art of Thinking Clearly’ van Rolf Dobelli toegankelijk en concreet. Wil je dit koppelen aan persoonlijke groei en communicatie, dan biedt begeleiding vanuit hNLP en gedragsanalyse, zoals bij Inzigd, een praktische aanvulling op de theorie.

Related Articles

more insights